TALDELANA. ARTUKULUAK

Azkenik, azken talde lana aurkeztuko dizuet. Artikulu batzuk landu behar genituen. Talde lan hau 5 pertsona inguruko taldeetan egin genuen. Nahiko luzea egin zitzaigun, baina azkenean amaitu genuen:

TALDE LANA: ARTIKULUAK

2014-ko uztailaren 29 an, Iñaki Martinez de Luna, Berria egunkarian argitaratutako elkarrizketa dugu. Euskararen hauspo berria izenekoa.

Iñaki Martinez de Lunaren diskurtsoan, argi uzten da ideia politikoak eta euskararen defentsa, bata bestearekiko independienteak izan behar direla.

Bestetik dio, jende asko ez dagoena abertzaletasunarekin ados euskara ukatzen dutela, hau aldarrikatzen den modua orokorrean abertzaleen politikekin bat joaten delako. Orduan, abertzaleekin ados ez egotean, zeharkako modu batean ere euskararekin ez dira ados egongo. Kontua da nola erakarri diskurtso abertzale honekin bat egiten ez duten sektoreak

Bestalde, ezin dira hizkuntzak alde batera utzi, eta inposaketaren bidez batzuk ukatu dira, baina guztiak ahal dira aurrera eraman.

Euskararen aldeko diskurtso honetan jende gehiago erakartzeko, esaten du baldintza eta paramentro batzuk euskalgintzak markatu behar dituela euskara babesteko.

Batzuk esaten dutenez “aqui nunca se ha hablado euskera”, zer berreskuratu behar dugu? azken finean, lurralde batean hizkuntza bat inoiz ez bada egon, ezin da berreskuratu, horregatik, euskara bermatzearen diskurtsoa erabiltzea zuzengoa da.

Amaitzeko, artikulu hauetan jorratzen den ideia nagusia, euskararen egoera aurre eramateko aldaketa da. Euskara larriegi ikustaraztea ahalbidetzen duten artikulu eta iritziak ez daude ondo planteatutak, jende askorengan funtzionatu dezake, baina bestee batzuengan ez.

 Artikulu honen ideiarekin bat gatoz, alde batean utzi beharra delako bakoitzaren ideologia politikoa, euskararen egoera horri aurre egiteko.

2014eko uztailaren 30ean Aines Dufauek Berria egunkarian argitaratutako elkarrizketa dugu hau. Bertan, Ipar Euskal Herriko hezkuntza euskaldunak duen egoeraz hitzegiten du eta aipatzen dituen ideia nagusiak hauek dira:

Lehenik eta behin, euskarak Ipar Euskal Herriko hezkuntzan eman dituen azkeneko pausoei buruz dihardu, eta bertan, azaltzen digu euskarak galerak izan dituela hezkuntza arloan eta geroz eta ikasketa maila altuagoan, euskara jende gutxiagok ikasten duela.Horren arrazoia, hasiera batean euskaraz jakitea interesgarria iduritzen zaie gurasoei, baina umeen adinak aurrera egin ahala, ez diote erabilgarritasunik ikusten.

Jarraitzeko, eta arazo berarekin jarraituz, irakasleek ere zailtasunak dituzte klaseak emateko, ez baitaukate behar den euskara maila. Ondorioz, ezin diete ikasleei erakutsi, eta modu honetan, ikasleak maila kaxkarrarekin geratzen dira. Ahozkotasunari garrantzi handia ematen zaio, eta ez soilik hezkuntzan, eguneroko bizitzan ere, alegia. Horrek, norberaren herrian atzerritar sentiaraztea dakar, euskarari ez baitzaio erabilerarik ematen karrikan.

Guraso frantzesen ikuspegiari dagokionez, anitzek ikusiko dute onuragarri hizkuntza bat baino gehiago hitzegiten jakitea, baita kulturalki integratzeko ere, euskarazko klaseetan ikasle gutxiago zeudenez, arreta gehiago jasotzen zuten ikasleek, eta ondorioz, gehiago ikasten zuten. Gaur egun,  ez da horrela.  

Egun, hezkuntza politika bat behar da euskarak dituen arazoei irtenbideak emateko. Euskalgintzaren alde dihardutenak oso gutxi izan arren, ongi egituratuak eta artikulatuak daude.

 Testua irakurri ondoren, azaltzen duen egoerak ez gaitu harritzen, izan ere, iada badakigu euskararen egoera ez dela oso xamurra, oso etorkizun iluna baitauka. Interesgarriak iruditu zaizkigu eman dituen datuak, egoera tamalgarri horretaz jabetzeko. Hego Euskal Herriko eta Ipar Euskal Herriko egoerak arras desberdinak dira, eta horren arrazoietako bat politika dela uste dugu, gure (Hego Euskal Herria) hezkuntzan hizkuntza aniztasuna gehiago lagundu da, Ipar Euskal Herrian baino. Uste dugu egoera hau aldatzeko euskara gehiago erabiltzea eta bultzatzea izango litzatekeela gakoa, eta Frantziako gobernuaren laguntza eta bebesa beharko luke hizkuntza gutxitu hau indar dadin.

Euskararen egoera desberdina da Euskal herriko leku ezberdinetan. Lasare-oriari dagokionez, gazteek eskolatik at euskararen erabilera indartzen dute, izan ere, eskola arloan ez ezik etxean ere euskara oinarrizko hizkuntzatzat daukate. Hori da kaleetan euskara entzutearen ondorio nagusia.

Orokorrean euskararen erabileraren egoera ez da hezkuntzaren ardura soilik, beste hainbat faktorek eragiten dute horretan. Eskolako euskararen erabilpena oso garrantzitsua da, baina hortaz aparte, badaude beste arlo batzuk garrantzitsuagoak direla euskara indartzeko, hala nola, lagunartean hitzegitea, familian komunikatzeko erabiltzea, aisialdian… Geroz eta jende gehiagoek daki euskara, baina erabailerak ez du gora egiten.

Etxeko hizkuntza sozializazioa gurasoek ezartzen dute eta oso zaila da gurasoek erderaz egiten badute, beraien umeei eskatzea euksaraz aritzeko. Horregatik gurasoek erantzunkizun handia daukate euskararen erabilpenaren alorrean, gazteei ezin baitzaie eskatu etxean entzuten ez duten hizkuntza erabiltzea. Helduen euskalduntzea oso garrantzitsua da, beraiek izango baitira ondorengo belaunaldiei joera hori transmitituko dietenak.

Bestalde, aktibatzeko falta dena hizkuntza erabiltzean lortzen den gaitasuna da, hau da, nolabaiteko naturaltasuna, eta hori lortzeko beharrezkoa da komunikazioen bidez egunerokotasuna ematea hizkuntzari, kasu honetan euskarari. Harreman asimetrikoei dagokienez, azkarregi aldatzen dugu euskeratik erdarara, nahiz eta elkarrizketan parte hartzen duten bi indibiduoek euskaraz jakin. Burugogorragoak izan beharko ginateke euskararen erabilpenarekin, euskeraz ulertzen duen norbaiti beti euskeraz eginez, nahiz eta jakin eroso sentitzen dela, denborarekin eroso sentitu arte, eta gerta daiteke euskarara pasatzea. Horrela, beste indibiduoak ulertzen duenez, komunikazioa ez da mozten, baina hau lortzeko, jende askori eskatu behar zaio militantzia euskararekiko.

Harreman asimetriko horiek, orokorrean, antinaturalak bezala ikusten ditugu, baina ez da horrela izan behar.  Gainera beharrezkoa eta onuragarria da euskararentzat.

Bukatzeko, euskara suspertzeko, euskaren errealitatea leku ezberdinetan ezberdina denez, ezin da diskurtso bat denontzako egin, hau da, diskurtso bakoitza leku bakoitzera egokitu behar da.

 Ados gaude egileak planteatzen duen harreman asimetriko horrekin, horrela euskaraz ez hitz egiteko ohitura aldatu dezakegulako. Uste dugu oso garrantzitsua dela euskaraz hitz egiten eroso sentitzen ez dena, eroso sentiaraztea, eta horretarako ez da bere erderara pasatu, behar baizik eta euskaraz hitz egitea ohitura bihurtu eta eroso senti dadin.

Guk horrelako esperientzia bizi izan dugu eta ez klasetik oso urruti. Izan ere klasean bertan euskaraz egiteko ahaleginetan egon gara aldi askotan eta somatzen da erraztasunik ez dagoela euskaraz hitz egiteko. Batez ere euskera maila desberdinak daudelako.

2014ko abuztuaren 1ean Olatz Altuna soziologoak  Berria egunkarian euskararen erabilpena behatu ondoren argitaratutako elkarrizketa da hau. Testuan gaur egungo euskararen egoera larria azaltzen da eta bere tesia indartzeko zenbait datu eskaintzen ditu.

Lehenik, esan beharra dago azken hamarkadetan aurrerapauso handiak eman direla hizkuntzan. Hala ere, ez dira nahikoak izan, izan ere, euskararen erabilpena murriztu egin da. Behaketa egin ondoren datu hauen kausak ezberdinak direla ikusi dira eta gainera, lurralde bakoitzean egoera ez da berbera.

Autoreak datuak eta kausak zonaldeka banatu ditu eta zenbait ondorio atera ditu Aipagarria da haur eta gazte euskaldunen kopurua igo dela. Izan ere, azken urtetan euskaraz ikasteko joera igo da baina era berean, etxean eta kalean erdaraz hitz egiten da. Horrela izanda, euskararen  ezagutza izugarri handitu da, erabilpena aldiz, gutxitu. Honen adibide, aipatu dugun bezala, etxeko egoerak dira; gaur egun haurrak euskaraz ikasten dute baina gurasoak erdaldunak edo elebidunak direnez etxean gazteleraz egiteko joera dago eta hortaz, haurrek soilik eskolan erabiltzen dute euskara.

Hala ere, behaketak esaten du nerabezaroan eta, gehien bat, helduak izatean, berriro ere euskara erabiltzen hasten dela. Batez ere, seme-alabak izatean.

Datu hauek zonaldeka aztertzean ideia ezberdinak agertu dira; Araban ezagutza gehiago dago baino oraindik ere espazio publikoetan ez erabiltzeak lurralde erdalduna izatea egiten du. Bizkaian aurrerapausoak ere handiak izan dira eta Bilbon erabilpen handiago bat egongo balitz, Bizkaia euskaldunduko zen. Nafarroan berriz egoera ez da aldatu eta kezkagarria da; erabilpena murritza da eta euskararen erabilera bultzatzen duten sare eta guneen kopurua ez da nahiko handia. Bestalde, Iparraldean galerak beheranzko norabidean dihoa. Izan ere, euskarak lege babesa edukitzeak nahitaezkoa da. Azkenik Gipuzkoan euskarak gora egin du eremu ezberdinetan, hala nola, ikaskuntzan, osasun zerbitzuetan, udal zerbitzuetan eta abar.

Laburbilduz, nahiz eta zenbait eremutan eta zonaldetan euskararen erabilpena handiagoa izan, zenbait kasutan egoera larrian dago.

 egora larria dela uste dugu,batez ere, Nafarroan eta Araban. Hitz egiteari baino, euskara ikasteari( teoria, arlo akademikoan) garrantzi gehiago ematen zaio. Oraindik lan handia dago baina hemen Nafarroan aldaketa posiblea dela uste dugu. Izan ere, gobernu aldaketarekin errazagoa izango da. Baina horrez gain, etxeetan ere aurrerapen  horiek ematea garrantzitsua da.

Nahiz eta euskararen ezagutzak gora egin, erabilerak behera egin du, ondorioz, berritzeko garaia da. Historian zehar euskarak hobekuntza anitz jaso ditu, eskolaren arloan batik bat. Lehen oso irakasle gutxik zekiten euskaraz eta euskaraz klaseak emateko edukirik ez zegoen ia ia. Baina urte gutxitan, euskararen garapena alor hauetan oso ugaria izan da eta honek 18.000 titulutik gora katalogatuak izatea irakaskuntzaren oinarrian eta EAEn euskeraz zerbait dakiten irakasleen kopurua %85era ailegatu dela.

D eredua nabarmen hazi da eta zenbakiek hori berresten dute. Hala ere, xedea elebitasun orokorra ezartzea da, baina erabileran erraz nagusitzen da erdara. Eskolak gehiago egin dezake, baino ez askoz ere gehiago, muga ugari dituelako. Muga horiek, inposatutako legeak dira batik bat, eta 4 arlo kontutan hartu beharko dira hori hobetzeko; lehenik eta behin, marko politiko nagusiarekin bateragarri den proposamen berriak behar dira. Bestalde, eredu sistemaren ordezko formulazio psiko-edukatibo berriak bat etorri behar du ikasleen jatorrizko hizkuntza gaitasunarekin eta eskola bidezko garapen bidearekin: bai kognitiboarekin eta bai ele biko edo gehiagoko eskuratze prozesuarekin. Hirugarrenik, ditugun baliabideak aldatu eta garatu daitezkela. Akitzeko, muga soziologikoak kontuan hartu behar dira.

Alde txarrak ere egon dira euskeraren arnasguneetan erdarak kalte egin die, bertako euskararen egoera kaltetuz eta horregatik oso garrantzitsua da arnasgune hauek sendotzea, aurrera biderik lortu nahi balin bada, ezinbestekoak direlako. Hala ere, erabilera murritzeko tokietan, euskarak gorakada izan duela aipatu beharra dago.

 Guztiz ados gaude arnasguneei dioenarekin, arnasguneak funtsezkoak dira euskeraren egoera ona izateko, hauetatik zabaldu behar da gainontzekoetara. Euskararen normalizazioan eskolak garrantzi handia du baina uste dugu ezin duela askoz gehiago egin. Gakoa erabileran dago, eskolaz kanpoko erabileran. Euskara erakargarria egiten saiatu behar gara horrela euskara naturaltasunez hitz egingo da. Zaila da hori lortzea baina horretarako norberak bere ekarpena egin behar dio ahal duen moduan (erabileran…).

            Erdaldunek euskararekiko dituzten jarrera negatiboa da eta aparte bizitzen dira, izan ere, ez dute euskararen beharrik bizitzeko. Baina egoera hauek pixkanaka aldatuz joan dira; orain erdaldunen jarrera anitzak eta oso ezberdinak daude: batzuk erabat baztertzen dute euskara, beste batzuk baztertzen dute baina errespetatzen dute eta azkeneko batzuk euskarak zenbait gauzetarako garrantzi handia duela ikusi dute eta euskara onartzen eta ikasten hasi dira.

Honen harira, jende askok konturatu da euskarak ,adibidez, Euskal Herrian lanpostua bat lortzeko oso baliagarria dela, hau da, testuan aipatzen den moduan, balio instrumentala duela. Berriki esan dugun moduan, lehenago euskara baztertzen zuen jende kopuru handia euskararen balioaz konturatzean ikasten eta hitz egiten hasi dira.

Bestalde, beste erdaldun mota bat dago; umeak euskaraz eskolatu dituztenak. Kasu hauetan, gurasoek ere euskaraz ikasteko egiten dute, hau da, umeak euskaraz eskolatzean gurasoek ikasteko nahia izaten dute eta  beren seme-alabekin euskaraz solasten hasten dira.

Euskara ikasten duten gurasoak euskaldun berriak dira eta euskara egoera berezietan erabiltzen dute; seme.alabak aurrean daudenean, irakaslearekin hitz egiterakoan, beste haur batzuekin egotean eta abar. Baina egoera hauek seme-alabak heldutzen diren heinean aldatzen dira; haurrak diren bitartean beraiekin euskaraz egiten saiatzen dira, helduagoak direnean berriz, euskara erabiltzea zailagoa da eta kasu askotan gaztelaniara pasatzen dira.

Bestetik, euskara ongi ez dakiten pertsonak daude: hauek akatsak egiteko beldurrez askotan euskara erabili beharrean gaztelania erabiltzen dute. Egoera hauek guztiz aldatu beharko ziren; norbait ongi ez jakin arren euskaraz hitz egiten bada pertsona horrek hobeki ikasiko du eta zerbait ulertzen ez badu edo esaten ez badaki gaztelaniara pasako da baina behin esanda, berriro ere euskaraz egingo du.

            Gaur egun, Espainiako Hezkuntza Sisteman ingelesa ikasteko sistema ezberdinak ezarri dira. Batzuen ustez, sistema hauek euskara minduko dute, izan ere, haur gehienek ingelesa (PAI) ereduan ikasten badute euskarak indarra galduko du. Baina ingelesa ikasteak ez du esan nahi ingelesa egunero, minutuero erabiliko dugunik; ingelesa bidaiatzean erabiliko dugu eta egunerokoan euskara erabiltzen jarraituko dugu.

2014 ko abuztuaren 5 ean berrian argitaratutako testua daukagu. Egilea Joxe Manuel Odriozola da.

Odriozolak, euskaldun berri gehienen harrobia eskola dela esaten du. Hala ere, bere ustez Eskolak eskaintzen duen gaitasun komunikatiboa oso mugatua da, batez ere gaitasun linguistiko nabarmengarri bat eskaintzen duelako.

Eskolak ezin dio euskarari laguntzen diona baino gehiago lagundu. Hori lortuko luke sozializazio integral batek. Sozializazio integral hau eskolaren eskuetatik kanpo geratzen da eta eskolari ezin zaio hau eskatu.

Eskolak gaitasun linguistiko hau ongi eskaintzen du, baina gainerako esparru komunikatiboetarako gaitasuna oso mugatua dute eskolatik datozen belaunaldiek. Euskalgintza ere oraindik ez da gauza gaitasun komunikatiboa duten hiztunak fabrikatzeko

Euskararen arazoa, egilearen ustez hizkuntza minorizatu bat hizkuntza hegemoniko baten parean ikastea ia ezinezkoa dela da. Hain zuzen ere, ez duelako aukerarik ematen sozializazio linguistikorako. Zailagoa da euskaraz ikasten animatzera, gure herrietako eremu askotan, gaztelaniarekin nahikoa delako ongi komunikatzeko.

Euskararen beste arazoa bat, ez da borondate politiko baten falta, baizik eta historian euskara minorizatua izatea eta horren ondorioz orain ere inertzia horrekin jarraitzea. Askotan esaten dugu euskara bizirik atera dela, eta hori berri oso ona iruditzen zaigu. Hala ere ezin gara hor geratu, bizi geratu delako baina ez baldintza egokiekin. Garai bateko herri euskaldunaren hondakinak geratu dira bizirik, arnasgune horiek.

Hizkuntza komunitate hegemonikoaren ordezkariek, ez dute euskera hizkuntz diskriminatu bat bezala ikusten, eta hau beharrezkoa izan beharko zen. Gainera berdintasunaren printzipioa ere ez dute onartu nahi. Euskara babesteko eta euskarari laguntzeko, diskriminazio positibo bat egon beharko zen.

Gauzak behingoz errotik hartu, eta guztia batuko lukeen politika integral bat beharko zen. Gauza asko egin dira, baina, egindakoa oso gutxi da, egiteko falta denarekin konparatuta.

 Egilearekin bat gatoz, euskararen arazoa ez duelako hezkuntzak konponduko. Arazo hau konpontzeko, beharrezkoa da euskararen erabilpena eguneroko bizitzan sustatzea. Arrazoia dauka ere, hizkuntz minorizatu bat izan dela eta horregatik inertzia txar horrekin bagaudela esaten duenean. Baina ez gaude guztiz ados testuaren idei guztiekin. Adibidez, Odriozolak euskararen inguruan ardura gehiago abertzaleek daukatela esaten duenean ez gaude ados. Abertzale sentitzea eta euskalduna izatea guztiz independientea bezala ikusten dugulako. Gainera badago jende asko abertzale sentitzen ez dena eta beraien eguneroko bizitzan euskara erabiltzen dutenak.

Euskarari lotuta, garrantzi handia ere badu hizkuntz aniztasunak. Unesco garrantzitsutzat jotzen du azintasunaren zabalkundea eta kontzientzia zabaltzea. Baina gero, eskatutako txostena jasotzen duenean ez du argitaratzen. Txosten horretan, NBE-n dauden estatuek ez ez dute ongi ikusten txosten horretan hizkuntzaren trataera desegokiak agertzen direlako eta trataera horiek lotuta daudelako estatuarekin. Estatuek ez dute aniztasuna bultzatzen naiz eta esan aniztasun horren alde daudela.

Elebakarrak diren estatu batzuetan elebitasuna arazo bezala ikusten dute. Horren adibide dira AEB eta Britainia Handia. Gizartea orokorrean hizkuntz aniztasunaren alde dago baina ahalegina eskatzen den momentuan hor datoz arazoak. Elebakartasuna ikusi beharko litzateke arazo bezala, gizakiaren ahalmen handi bati itsututa begiratzea baita.      

Gure inguruan jende askok ingelesa gaizki ikusten du, hizkuntza hau izan delako erabili dena bertako hizkuntza gutxitu horiek zapaltzeko (Adb: Valentzian eta Nafarroan). Eta hori defenditzeko argudioa da esatea ingelesa sartzea euskerak ez duela atzerapenik jasan. Euskerak horrelakoetan irabazi ere egin beharko luke. Euskeraren erabilera ez da baxua soilik erderak duen indar handiagatik, oraindik ere gauza asko dauzkagulako euskeraren alde egiteko ere bada beste arrazoi nagusietako bat. Gure hezkuntzan dauden hiru hizkuntzak (ingelesa, erdera eta euskera) landu behar dira baina hobetze horretan ahulak zer irabaziko duen ere kontutan hartu behar da.

Hezkuntza sistema utopia bat da baina utopia honetan sinestu egin behar dugu eleaniztasun egokia lortzea posible delako, naiz eta hau emateko oso baldintza onak eman behar diren. Ez da eleaniztasun oreka bat lortu behar, eleaniztasun hori errealitate arrunt bihurtu behar da.

Euskeraren agerpena bultzatu behar dugu, beti euskaldunak itzalpean dabiltza. Erdaldun bat dagoenean beti euskaldunek ahalegin negatibo bat egiten dute euskarekiko.

Baina hala ere, euskerak izan duen gorakada eredugarria da, urte gutxitan egoerari buelta eman diolako. Hizkuntza gutxituak eskolatzea eta berreskuratzea garapen motorra da beti. Horregatik da euskal eskola Espainiako eskolak baino hobeagoa. Euskara eskolarentzat hobegarri izan da, eleaniztasuna gaitasun konplexuago eta gaituagoekin lotuta dagoelako. Bertako hizkuntzan indartzen baldin bada eskola hobetu egiten da.

Argi dago eleaniztasunak onura ugari dakartzala eta bultzatu beharreko gauza bat dela. Horrek ez du esan nahi eleaniztasuna bultzatzerakoan euskerari kalte egin behar zaionik, kontrakoa baizik.

Gaur egun bizi garen egoeran, hedabideek,… martxan segitu beharko dute. Baina, bestetik beste sintoma batzuk daude, hala nola, baldintza soziopolitikoa eta soziologikoa. Estrategia berri batzuk martxan jartzeko komenentzia sortu dezake horrek. Baina estrategia bisioaren alaba da, eta pixka bat ilunduta dago.

Euskalgintza nahiko garatua dago, baina askoz gehiago egon daiteke, eta honek “zuloak” ditu. Eta gaur egun, ez baldin badago garapenarik, atzerapena egongo da.

Bere ustez, ilusioa ez du kemena gutxitzen.

Leku askoetan oso bizirik dago kemena, eta izan daiteke ilusioa ez egotea ondo kudeatuta.

Jon Sarasuak dio euskalgintzak “doinu propio eta autonomo” bat izan behar du etorkizuna berritzeko.

Bestetik, alderdiak oso garrantzitsuak dira, eta alderdi bakoitzak bere esparrua du.

Jonek dio rol banaketa bat posiblea dela: Alde batetik, ze doinu, diskurtso eta amets jarraitu behar duen. Eta bestetik, zein den alderdiaren rola gaiarekiko.

Legebiltzarreko alderdiak ados jartzeko zailtasun handiak daude, baina hobekuntza bat egoteko alderdiak jkaleku adostu batean egon behar dira.

Akordiorako aukera dago, euskalgintzaren mezu autonomoaren uhina hedatuz gero, gauzak asko hobetu daitezkelako.

Iparraldean seaskaren aurrean txapela kendu beharko dira babes eskasagatik.

Abertzale ez direnak erakartze mugimendua gutxiegia izan da bere ustez.

Indarguneak ditugu, baina, askotan euskalgintzak zirkulu euskaltzaleetatik pentsatzen duela, jende baten zirkuitu txikietatik.

Jonek dio Etorkizun-ikuspegiak edo ortzimugak zabala izan behar duela. Eta bere ustez, pentsatu beharko genuke hegemonia gune edo dentsitate gune funtzionaletan, arnasgune geografikoetan baino, nahiz eta biak beharrezkoak izan.

Bukatzeko, motibazioaren erreprodukzioan dugu arazo handietako bat, erabilera elikatzeko etorkizunean. Gertatu dena da ahalegin kuantitatibo handia egin dela hezkuntzan, baina dimentsio kualitatiboei ez diegu hainbeste garrantzirik eman.

Baina egin ditzakegu gauzak hobeto eta hizkuntzaren biziberritzea zuhaitz bat da, adar-enborrak dituena, eta adar-enbor bakoitzak bere adarrak eta zotzak.

Paula Kasares Filosofoaren ustez Nafarroan euskararen jakintza maila  gazteengan handia dela uste du, erabilpena berriz kezkagarria. Euskara hezkuntza sistematik ateratzen denean haren erabilpena gutxitzen joaten da. Gazteek eskolatik kanpo, aisialdian esate baterako, euskara praktikara eramatea zaila egiten zaie, izan ere, borondate politiko gutxi aurkitzen baitute euskararen alde,  batez ere UPN eta PSN-ren patetik.

Nafar gobernuak  Nafarroa eremu erdalduna balitz bezala kontsideratu du;  horren adibide 1986. urtean Euskararen Foru Legea  martxan jarri zutena da hainbat parlamentariek adostutakoa, horrek euskarari kalte handia ekarri dio, lege honen bidez  Nafarroa hiru eremutan banatzen zen: eremu euskaldunean, eremu mistoan  eta eremu ez- euskaldunean. Modu honetan eremu ez-euskaldunetan normala izaten da euskara ez dela bertako elementu bat pentsatzea, ez dagokiola horri. Beraz, egokia izango litzateke gure protagonistaren iritziz, lurraldea  hizkuntza eremutan ez banatzea, modu honetan euskararen zabalpena handiago izango litzateke.

Bestaldetik ere,  atxikimendua beharrezkoa da hizkuntza batek irauteko, eta  jendeak euskararen inguruan daukan interesa eta mirespenari esker  euskarak aurrera jarraitu ahal izan du,  lorpen hori  euskara ama-hizkuntzatzat ez daukaten gurasoek eta beraien seme- alabak  euskara ikastera bultzatu dutenei eskertu behar zaie, izan ere,  hori gertatu ez balitz gaur egun dagoen egoera ez zen posible izango.  Baina hori ez da nahikoa,  hori baino gehiago da, egia da hezkuntza sistemak laguntza handia egin diola euskara garatzeari, aldiz hezkuntza sistematik kanpo garatzeko ez dira erraztasunak jarri eta horrek euskaraz hitz egiten duten pertsonen kopurua jaitsi egin du.

Esan daiteke, euskara bultzatzeko egokia izango litztekeela hezkuntza sistemaz gain beste esparruetan bultzatzea, aisialdian esaterako, modu honetan euskararen erabilpena ugarituz.

Euskararen egoeraren inguruan diharduen honetan, batez ere erabilera gutxituak kezkatzen du idazlea, eta horren errudun nagusia belaunaldi baten bukaera jotzen du. Izan ere, euskarak duela 30 urte inguru, indar handia zeukan, baina pixkanaka-pixkanaka, nolabait norberaren egunreokotasunean desagertuz joan den hizkuntza izan da, gainontzeko hizkuntzen eraginez, eta horrek eragiten du kezka nagusia.

Bestalde, Nafarroan eta Iparraldean euskararen alde egiten duten gutxi batzuk badira, erakunde asko horren kontran baitaude, eta ez dute laguntzarik jasotzen. Aipatzekoa da ere, erdaldun askok bere seme-alabak D ereduan, hau da, euskaraz ikasteko ereduan matrikulatu dituztela. Horrek bere onurak ekarri ditzake, gazteak euskalduntzea alegia; baina galerak ere, eta hau da larriena, izan ere, bakoitzaren etxean erdaraz mintzatzen dira, eta klasera joaten diren momentuan, lehenengo ateratzen zaien hitza etxean hitzegiten duten hizkuntz arrotz horretan izaten da.

Bukatzeko, herri txikien eta hirien arteko konparazioa egiten du, eta nabarmena da, euskararen erabilera anitzagoa dela herrietan hirietan baino. Honetaz aparte, euskalkiak ere gehiago nabarmentzen dira herrietan.

Euskara Ikastolekin beti egon dira arazoak bai Espainian, bai Frantzian. Denboraldi honetan behin eta berriz ikusi ditugu Iparraldeko ikastolek Frantziako Gobernuarekin izaten ari dituzten arazoak, izan ere, Gobernuak ematen dituen laguntzak,berez, ez direla konntsideratzen dute. Laguntza hauek ematerako orduan Frantziako Estatuak aitzakiak eta oztopokoak nonahi bilatzen dituzte eta horren ondorioz ekintza hauek nahikoak ez izatea egiten dute.

Autorearen ustetan, Frantziak euskararekin behingoz bukatzea lortu nahi du. Horretarako “kolonizazio psikologiko” bat dagoela erraten du; modu honetan, Euskara ez duela ezertarako balio sinestarazi nahi dute eta behin hori lortuta euskaldunok ere horren konplizeak izango gara. Prozesu hau lortzeko Euskararen aldeko laguntzak ematen dituztela sinestarazten duten bitartean  honen aurka edo ahultzen jarraitzen dute.